Ben Bu Cihana Sığmazam Hikayesi Nesimi

Seyit Nesimi, Divân-Halk ve Tasavvuf Edebiyatı’nın önemli şairlerinden biridir. 14. yüzyılda yaşamış olan bu şair, lirik, coşkulu ve tasavvufi bir üsluba sahiptir. Şiirlerinde “Vahdet-i Vücud” anlayışını yansıtan dizeler ve Allah’a yönelişler bulunur. Onun şiirleri, dönemin softaları tarafından anlaşılamamış ve benzeri akıbetlerle karşılaşmıştır, tıpkı Hallac-ı Mansur gibi.

Bende sığar iki cihân ben bu cihâna sığmazam
Cevher-i lâmekân benim kevn ü mekâna sığmazam

Seyit Nesimi’nin şiirleri, Yunus Emre’nin eserleri gibi ilahilerle bestelenir ve aşıkların toplandığı meclislerde sıkça okunur. Şiirlerinin birçoğu Alevi-Bektaşi edebiyatına aittir. Ancak, adının benzerliği nedeniyle Kul Nesimi ile karıştırılabilir.

İlginci, Nesimi’nin ölümüne dair anlatılan bir hikayedir. Ölümüyle ilgili de pek çok rivayet var. Örneğin derisinin yüzülmesi sırasında dönemin müftüsü “Bu öyle bir kâfirdir ki kazara pis kanı insanın bir uzvuna temas etse orasını kesmek lâzım gelir.” diyerek onu lanetlemiş. Ancak kan kendi parmağına sıçradığında, halktan bir kişinin parmağını kesmesini söylemesi üzerine yıkamakla yetinmiş. Bu hikaye, dönemin dini zihniyetinin acımasızlığını ve tutarsızlığını anlatan bir örnektir.

Nesimi’nin şiirleri zaman içinde hala sevilen ve anlamı olan eserler olarak kalırken, onun yaşadığı dönemin dini çatışmalarını ve zorluklarını da yansıtmaktadır.

Seyit Nesimi’nin hayatının temel özellikleri şu şekildedir:

1. Alevi-Bektaşi Şairi: Nesimi, Alevi-Bektaşi inancına sahip bir şair olarak tanınır. Şiirlerinde tasavvufi düşünceleri ve Alevi-Bektaşi öğretilerini yansıtmıştır.
2. İsyan ve Heterodoks Görüşleri: Nesimi’nin şiirlerinde dönemin dini otoritelerine karşı çıkış ve heterodoks (ana akımın dışında) görüşleri bulunmaktadır. “Vahdet-i Vücud” anlayışını savunmuş ve Allah ile birlik içinde olmanın önemini vurgulamıştır. Bu tür düşünceler, dönemin dini otoriteleri tarafından hoş karşılanmamıştır.
3. Ölümü: Nesimi’nin ölümü, farklı versiyonları olan efsanelerle çevrilmiştir. En yaygın efsane, Nesimi’nin ölümünün acımasız bir şekilde gerçekleştiği ve bu ölümünün dönemin dini otoriteleri tarafından düzenlendiğini anlatır. Bu efsaneye göre, Nesimi canlı canlı derisi yüzülerek işkenceye uğramış ve sonunda öldürülmüştür.

Ancak bu efsaneler tarihsel doğruluk taşımayabilir ve gerçek hikayesi tam olarak bilinmemektedir. Nesimi’nin yaşadığı dönemdeki olaylar ve toplumsal koşullar, onun şiirlerinin içeriği ve ölümüne ilişkin efsanelerin oluşmasına katkıda bulunmuş olabilir. Buna rağmen, Seyit Nesimi’nin şiirleri ve düşünceleri, Türk edebiyatı ve tasavvuf geleneği içinde önemli bir yere sahiptir.

Evet, işte Seyit Nesimi’nin ünlü şiirlerinden biri olan “Ben Bu Cihana Sığmazam” şiiri:

BENDE SIĞAR İKİ CİHAN

Bende sığar iki cihân ben bu cihâna sığmazam
Cevher-i lâmekân benim kevn ü mekâna sığmazam

Kevn ü mekândır âyetim zâta gider bidâyetim
Sen bu nişân ile beni bil ki nişâne sığmazam

Kimse gümân ü zann ile olmadı Hakk ile biliş
Hakkı bilen bilir ki ben zann ü gümâna sığmazam

Sûrete bak vü ma’nîyi sûret içinde tanı kim
Cism ile cân benim velî cism ile câna sığmazam

Hem sadefim hem inciyim haşr ü sırât
Bunca kumâş ü raht ile ben bu dükâna sığmazam

Genc-i nihân benim ben uş ayn-ı ayân benim ben uş
Gevher-i kân benim ben uş bahr ile kâna sığmazam

Arş ile ferş ü kâf ü nûn bende bulundu cümle çün
Kes sözünü uzatma kim şerh u beyâna sığmazam

Gerçi muhît-i a’zâmım adım âdem durur âdemim
Dâr ile kün fekân benim ben mu mekâna sığmazam

Cân ile hem cihân benim dehr ile hem zamân benim
Gör bu latifeyi ki ben dehr ü zamâna sığmazam

Encüm ile felek benim vahy ile melek benim
Çek dilini vü epsem ol ben bu lisâna sığmazam

Zerre benim güneş benim çâr ile penc ü şeş benim
Sûreti gör beyân ile çünkü beyâna sığmazam

Zât ileyim sıfât ile Kadr ileyim Berât ile
Gül-şekerim nebât ile piste-dehâna sığmazam

Şehd ile hem şeker hem şems benim kamer benim
Rûh-ı revân bağışlarım rûh-ı revâna sığmazam

Tîr benim kemân benim pîr benim civân benim
Devlet-i câvidan benim îne vü âna sığmazam

Yer ü gökü düzen benim geri dönüp bozan benim
Cümle yazı yazan benim ben bu dîvâna sığmazam

Nâra yanan şecer benim çarha çıkar hacer benim
Gör bu odun zebânesin ben bu zebâne sığmazam

Gerçi bugün Nesîmîyim Hâşîmîyim Kureyşîyim
Bundan uludur âyetim âyet ü şâna sığmazam

SEYYİD NESİMİ

Bu şiirde, Seyit Nesimi’nin Vahdet-i Vücud anlayışı ve aşk teması öne çıkar. Şair, bu dünyaya sığamayacağını ve ruhsal bir arayış içinde olduğunu ifade eder. İncitilmeye, dünyanın geçici ve yüzeysel zevklerine karşı hassasiyet gösterir ve aşk meyini içtiği zaman başının ağrımadığını vurgular. Bu şiir, Nesimi’nin tasavvufi düşüncelerini ve aşk temasını içeren önemli eserlerinden biridir.

Nesîmî’nin “Ben bu cihâna sığmazam” şiiri, aşkın derinliklerine dair dokunaklı bir anlatı sunar. Şair, aşkın sınırları aştığını ifade ederek, bu dünyanın sınırlarının dar gelip, aşkla genişlediğini dile getirir. “Baş ağrımaz” ifadesi ise aşkın, insana acı veren yönlerini değil, tam tersine başka bir aleme geçişi ve yükselişi simgeler. Aşk, şairin gönlünde sığmaz, çünkü o, maddi dünyanın sınırlarına hapsedilemez.

Şair, kendisini “sivri sinek gibi” konumlandırarak, aşkın insanın diline nasıl konduğunu anlatır. Bu metafor, aşkın incitici olmadığını, aksine nazikçe ve etkileyici bir şekilde insanın kalbine yerleştiğini ifade eder. Aşk meyini içenin, dil üzre dil üzre konmasıyla, bu manevi içkiyle sarhoşluğunun ne kadar etkileyici olduğunu vurgular.

Şair, bu aşkın kaynağının Allah’a olan sevgi olduğunu belirtir. “Allah’ından korkmaz mı hûnâr” ifadesiyle, gerçek aşkın, Tanrı’ya olan bir bağlılıkla yoğrulmuş olduğunu dile getirir. Bu bağlamda, şairin aşkı sadece dünyevi bir arzu değil, aynı zamanda manevi bir yükselişin kaynağıdır.

Nesîmî’nin bu dizeleri, aşkın derinliklerine dair duygu yüklü bir tablo çizer. Şair, aşkın insanı nasıl değiştirdiğini, sınırları aşmanın ve manevi bir yükselişin nasıl mümkün olduğunu içtenlikle ifade eder. Bu şiir, okuyucuya aşkın ve maneviyatın evrensel bir diliyle seslenir, onları derin düşüncelere sevk eder.